Help jij kind om zelfstandig te leren werken voor school? Executieve functies trainen!

Als je kind vastloopt op school…

Als ouder ga je met je kind aan de slag als het vastloopt op school. Al van jongs af aan doe je je best om een voorbeeld te zijn voor je kind. En je wil graag dat je kind goed gedijt. Dat het het ook kan op school en blij is met zichzelf. Daar heb je veel voor over. Soms te veel.

Dan neem je het over om verschillende redenen. Omdat dat sneller gaat, omdat je kind het prettig vindt of zegt dat het het niet zelf kan, omdat je medelijden hebt met je kind want het moet al zoveel, of omdat je kind het gewoon niet zelf doet, enz. Dan kan het zijn, dat je met je hulp je kind niet helpt om het zelf te leren doen. Ondanks al je goedbedoelde inspanningen en alle ‘bloed zweet en tranen’ die daarbij komen kijken.

Executieve functies

Zo gauw je kind in de omgang te maken krijgt met anderen, verwacht je van hem of haar dat het dit op een passende manier doet. Dat het zich verantwoordelijk gedraagt, meehelpt opruimen, kan omgaan met tijd en zijn of haar best doet voor school.

Om tot zelfstandig werken voor school te komen, is het naast het begrijpen van de inhoud ook nodig dat je kind de executieve functies goed ontwikkelt. De ontwikkeling hiervan begint al voor de geboorte en duurt tot ongeveer het 20e levensjaar. Je kind heeft de executieve functies nodig voor het plannen van doelgericht gedrag, het nemen van besluiten, het uitvoeren van meerdere handelingen tegelijk en in de juiste volgorde, het aanpassen aan omgevingsveranderingen en het sturen van gedrag. Ik leg deze functies hieronder nader uit, in navolging van Dawson en Guare.

De executieve functies in een notendop:

  • Responsinhibitie: denken voordat je doet.
  • Werkgeheugen: het kladblok in je hoofd waarop je tijdelijke informatie vasthoudt, die je vervolgens bewerkt om de opdracht die je hebt verder uit te voeren.
  • Emotieregulatie: je gedrag kunnen bepalen/ sturen.
  • Volgehouden aandacht: afleiding kunnen weerstaan.
  • Taakinitiatie: op tijd en efficiënt aan een taak kunnen beginnen.
  • Planning en prioritering: een plan kunnen maken voor je doel en daarbij kunnen bepalen wat belangrijk is en wat niet.
  • Organisatie: werksystemen kunnen bedenken, onthouden en bijstellen voor hoe je iets effectief aanpakt.
  • Timemanagement: tijd kunnen inschatten en verdelen zodat je je doel op tijd haalt.
  • Doelgericht gedrag: je doel kunnen bepalen en voor ogen houden.
  • Flexibiliteit: je planning kunnen bijstellen als de omstandigheden daarom vragen.
  • Metacognitie of helicopterview: je aanpak evalueren en beoordelen waarover je tevreden bent en wat je de volgende keer anders gaat doen.

Zwakke executieve functies

Kinderen bij wie de executieve functies nog minder goed ontwikkeld zijn, gedragen zich rommelig, vergeetachtig, laten uitstelgedrag zien, raken snel afgeleid, zijn spullen kwijt, raffelen hun huiswerk af, hebben geen overzicht, kunnen impulsief reageren of emotioneel en weten soms gewoonweg niet waar te beginnen!

Als ouder is je logische reactie dat je al deze dingen gaat overnemen voor je kind. Samen huiswerk maken, gymtas inpakken en klaarzetten, brood smeren, afspraken voor je kind maken en meegaan, achter je kind aanlopen totdat het toch eindelijk begint aan het schoolwerk, enz.

Coachen van executieve functies

Wat je kind nodig heeft, is jouw coaching. Dat wil zeggen dat je je kind de handvatten geeft om het zelf te doen, duidelijke doelen stelt met en voor je kind (welk gedrag willen jullie veranderen en hoeveel tijd is daarvoor nodig) en dat je je kind begeleidt om dit nieuwe gedrag dagelijks te oefenen. Aangeleerd gedrag moet vervangen worden door gewenst gedrag en dat kost tijd en consequente aandacht, oftewel controle en stimulering door jou.

Stap voor stap werken naar je zelfsturende kind

Het is goed als jullie hierbij gestructureerd te werk gaan:

  • Tijdschema: als je kind uit school komt helpt het als er een goed zichtbare planner is met de dagen van de week ingedeeld in een tijdschema, waar nodig ondersteund met een telefoonherinnering om op tijd te starten (of een telefoontje van jou, als je op je werk bent).
  • Omgeving aanpassen: als je (nog) samen met je kind huiswerk maakt, kies je er als ouder vast voor om op een rustige plek te gaan zitten met weinig afleiding en leg je alle benodigde spullen klaar voordat je begint. Maak hiervan een stappenplan met en voor je kind.
  • Stappenplan per schoolvak: zet ook de stappen die je nu al een aantal keer met je kind per vak doorlopen hebt, op papier. Je kind kan deze stappenplannetjes steeds weer erbij pakken. Zo leg je niet steeds weer het zelfde uit en vraag je van je je kind om het zelf te gaan doen. Vragen stellen mag, maar niet steeds dezelfde.
  • Beloning en pauze: verder vind je vast dat je kind op gegeven moment iets lekkers verdiend heeft of een kwartier op zijn of haar telefoon mag of gamen. Goed om ook pauze en beloning te verwerken in het tijdschema per weekdag. Als nodig ondersteund met een telefoonherinnering of herinnering door jou, om daarna weer op tijd aan de slag te gaan.
  • Metacognitie of helicopterview als oudercoach: natuurlijk is het fijn als je je kind helpt met zijn of haar huiswerk, maar bedenk af en toe of je nog steeds bezig bent met je kind te leren om het zelf te doen, of dat je het toch overneemt. Je kind laat dit vaak maar al te graag gebeuren omdat dit meestal sneller gaat dan zelf doen. Een goede coach werkt niet te hard…maar helpt de ander effectief aan het werk.
  • Ondersteunend: consequent (laten) oefenen, eerlijk zijn over de resultaten (wat gaat goed en wat kan beter), niet veroordelen, handreikingen doen en geen pasklare oplossingen bieden, zijn verder belangrijk. Een zelf bedachte oplossing werkt vaak het beste. En pak steeds even terug naar de (omschrijving van de) executieve functies. Denkt je kind voordat het doet? Begint het volgens afspraak op tijd te werken? Leert het de planning bijstellen als dit nodig is? Enz.

Mijn kind pakt het niet zelf op

Om allerlei redenen kan het zo zijn dat het voor jouw kind extra lastig is om tot zelfsturing te komen voor school en anderszins. Dan is het goed om een professionele coach in te schakelen om met je kind de executieve functies te trainen en tegelijkertijd bijvoorbeeld te werken aan zijn of haar motivatie en of andere zaken, van toepassing op jouw kind. Mochten jullie nog niet stap voor stap gewerkt hebben, ga dan eerst hiermee aan de slag.

Veel suc6!

 

‘De relatie tussen moeder en kind is paradoxaal en, in zekere zin, tragisch. Het heeft de volledige liefde van de moeder nodig om het kind te helpen weg te groeien van zijn moeder om zo compleet onafhankelijk te worden.’

~Erich Fromm

Bron: Coachen van kinderen en adolescenten met zwakke executieve functies: praktische strategieën voor thuis en op school, P. Dawson en R. Guare

 

 

Worstelt je kind met school?

Met mijn aanpak boekt je kind vooruitgang en krijg jij meer rust!

Meer weten?

About the Author

Adviseur in leren en ontwikkelen. Praktische en methodische begeleiding bij leerproblemen voor basis- en voortgezet onderwijs. Eerder (team)coach en verpleegkundige.